Property Rights : అత్తమామల ఆస్తిపై కోడలికి హక్కు ఉంటుందా? ఇల్లు, భూమి విషయంలో చట్టం ఏం చెబుతోంది?

Property Rights : అత్తమామల ఆస్తిపై కోడలికి హక్కు ఉంటుందా? ఇల్లు, భూమి విషయంలో చట్టం ఏం చెబుతోంది?

వివాహం తర్వాత అత్తమామలతో కలిసి జీవించే చాలామంది మహిళల్లో ఒక సాధారణ సందేహం ఉంటుంది—తమ అత్తమామల పేరిట ఉన్న ఇల్లు, భూమి లేదా ఇతర స్థిరాస్తులపై తమకు ఏమైనా హక్కులు ఉంటాయా అని. కుటుంబంలో విభేదాలు వచ్చినప్పుడు లేదా ఆస్తి పంపకాల సమయంలో ఈ ప్రశ్న మరింత కీలకంగా మారుతుంది. సాధారణంగా చాలామంది ‘ఇంట్లో నివసించే హక్కు’ (Right to Residence) మరియు ‘ఆస్తి యాజమాన్య హక్కు’ (Property Ownership Right) రెండింటినీ ఒకటే అనుకుంటారు. కానీ చట్టపరంగా ఇవి రెండూ పూర్తిగా వేర్వేరు అంశాలు.

హిందూ వారసత్వ చట్టం ప్రకారం నియమాలు ఏమిటి?

హిందూ వారసత్వ చట్టం (Hindu Succession Act, 1956) ప్రకారం, ఒక పురుషుడు వీలునామా (Will) రాయకుండా మరణిస్తే, అతని ఆస్తి మొదట ‘క్లాస్-1’ (Class-I) వారసులకు చెందుతుంది.

• ఈ జాబితాలో భార్య, కుమారులు, కుమార్తెలు మరియు తల్లి ఉంటారు.
• కోడలు నేరుగా క్లాస్-1 వారసురాలిగా పరిగణించబడదు.

అంటే, కేవలం ‘కోడలు’ అయినంత మాత్రాన మామగారి ఆస్తిలో నేరుగా వాటా అడిగే చట్టబద్ధమైన హక్కు ఆమెకు ఉండదు. భర్త జీవించి ఉన్నంతవరకు ఆ ఆస్తిపై హక్కు భర్తకే ఉంటుంది తప్ప కోడలికి కాదు. భర్త మరణించిన తర్వాత మాత్రమే, ఆయనకు దక్కే వాటాలో భార్యగా ఆమెకు చట్టపరమైన వాటా లభిస్తుంది.

భర్త ముందే మరణిస్తే పరిస్థితి ఏమిటి?

మామగారు మరణించడానికి ముందే కొడుకు (అంటే కోడలి భర్త) మరణించినట్లయితే పరిస్థితులు మారతాయి. హిందూ వారసత్వ చట్టంలో ముందుగా మరణించిన కుమారుడి (Predeceased Son) కుటుంబానికి ప్రత్యేక నిబంధనలు ఉన్నాయి:

• అటువంటి సందర్భంలో, మరణించిన కుమారుడికి రావాల్సిన వాటా అతని భార్య (వితంతు కోడలు) మరియు పిల్లలకు చెందుతుంది.
• ఇక్కడ కోడలు నేరుగా కాకుండా, చనిపోయిన తన భర్త ప్రతినిధిగా/వారసురాలిగా ఆ వాటాను పొందే హక్కును కలిగి ఉంటుంది.

Also read more : Reliance Jio : జియో 5G కంటే 10 రెట్లు వేగం ! 6G టెక్నాలజీ కోసం జియో మాస్టర్ ప్లాన్

అత్తమామల స్వార్జిత ఆస్తి (Self-Acquired Property)

అత్త లేదా మామ తమ సొంత సంపాదనతో కొనుగోలు చేసిన ఇల్లు లేదా భూమి వారి స్వార్జిత ఆస్తి కిందకు వస్తుంది.

• తమ స్వార్జిత ఆస్తిని ఎవరికి ఇవ్వాలి, ఎవరికి అమ్మాలి లేదా ఎవరి పేరున వీలునామా రాయాలి అనేది పూర్తిగా వారి వ్యక్తిగత ఇష్టం.
• కోడలు ఆ ఇంట్లో నివసిస్తున్నంత మాత్రాన ఆ ఆస్తిపై ఆమెకు ఎటువంటి యాజమాన్య హక్కు లభించదు.

ఉమ్మడి గృహంలో నివసించే హక్కు (Right to Shared Household)

ఇక్కడే చాలామందికి స్పష్టత అవసరం. ఆస్తిపై యాజమాన్య హక్కు లేకపోయినా, గృహహింస నిరోధక చట్టం (DV Act) ప్రకారం భార్యకు/కోడలికి ఆ ఉమ్మడి ఇంట్లో నివసించే హక్కు ఉంటుంది.

• సుప్రీం కోర్టు స్పష్టత: మహిళకు ఇంట్లో నివసించే హక్కు ఉండటానికి ఆ ఇల్లు ఆమె పేరిట ఉండాల్సిన అవసరం లేదు; కనీసం ఆమె భర్త పేరిట కూడా ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. ఆమె వివాహం తర్వాత నివసించిన ఆ ఉమ్మడి గృహంలో ఆమెకు నివాస హక్కు ఉంటుంది.
• ఇల్లు అత్తమామల పేరిట ఉందనే ఏకైక కారణంతో కోడలిని ఏకపక్షంగా ఇంటి నుంచి గెంటేయడానికి వీల్లేదు.
• అయితే, ఈ నివాస హక్కు అనేది కేవలం అక్కడ తలదాచుకునేందుకు మాత్రమే రక్షణ కల్పిస్తుంది తప్ప, ఆస్తిపై శాశ్వత యాజమాన్య హక్కును ఇవ్వదు.

వృద్ధులైన అత్తమామల మనశ్శాంతి, వారి ఆస్తి హక్కులతో పాటు కోడలి నివాస హక్కును సమతుల్యం చేస్తూ న్యాయస్థానాలు నిర్ణయాలు తీసుకుంటాయని సుప్రీంకోర్టు పలు సందర్భాల్లో పేర్కొంది.

ఆస్తి యాజమాన్యం, వారసత్వం మరియు ఇంట్లో నివసించే హక్కు మూడూ వేర్వేరు చట్టపరమైన అంశాలు. ఆస్తికి సంబంధించిన అంతిమ హక్కు అనేది అది వారసత్వంగా వచ్చిందా లేదా స్వార్జితమా, వీలునామా రాశారా లేదా, భర్త జీవించి ఉన్నారా లేదా అనే అనేక అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.